Hasan Dursun

Kinematik hareketlerin görünümünü tanımlar. Vücudun gözle gözlemlenebilen hareketlerine hareketlerin kinematiği denir. Kinematik çalışmaları hareketlerin ölçülerini, sıralamasını ve zamanlamasını içerir, ancak harekete neden olan veya hareketin neden olduğu kuvvetlere değinmez. Bir egzersizin kinematiği veya sergilenen sportif beceri daha çok form veya teknik olarak bilinir.

Bu derste hareketin genel özelliklerinden ve insan hareketlerinden söz edilecektir.

1.Hareketin tanımı

Vücudun belli (referans) bir noktaya göre yer veya pozisyon değiştirmesine hareket adı verilir. (Newton yasalarını hatırlayın)

Bir cismin hareket edip etmediği (veya istirahat – atalet – halinde olup olmadığı) referans noktasına göre tanımlanır. Mesela sandalyeden doğrulurken gövde ayaklara (hareketin referans noktası) göre hareket eder.  Düzgün hareket eden bir otobüste uyuyan yolcu otobüse göre istirahattedir. Ancak otobüsün referans noktası otogardır. Park halindeki bir otomobil referans noktası olarak dünya alındığında istirahat halindedir, ancak referans noktası olarak güneş alınırsa hareket ediyordur.

2.Hareketin sınıflandırılması

a. Hareketin yörüngesine göre:

Translatuar hareket (lineer hareket, translasyon): Vücudun tüm parçaları aynı yöne doğru hareket eder.

Rekti-lineer hareket:Vücudun tüm parçaları aynı yöne doğru hareket eder ve yol düz bir çizgiyi izler.

Kurvi-lineer hareket: vücudun tüm parçaları aynı yöne doğru hareket eder, ancak yol kavisli bir çizgiyi izler. Ör. Yürüme esnasında vücudun ağırlık merkezinin seyri.

Sirküler hareket:Vücut bir dairenin çevresi boyunca hareket eder. Kurvilineeer hareketin özel bir formudur.

 


Rektilineer Hareket


Kurvilineer Hareket


Sirküler hareket

Lineer (translatuvar) hareketler

 

Rotatuar hareket (angüler hareket, rotasyon): Cismin bir çemberin yarıçapı gibi davrandığı, tüm parçalarının aynı açısal yönde döndüğü ve pivot bir nokta (sabit bir eksen) etrafında dairesel bir yol takip ettiği hareket.

Açısal (angular) hareket: Sabitlenmiş bir cismin bir bölümü hareket eder. Bir ekstremitenin rotasyonu gibi.

Dönme hareketi (spin)Pivot noktası (rotasyon ekseni) ağırlık merkezi olan dönme hareketi.

 


Açısal hareket


Dönme hareketi

Rotatuvar hareketler

 

b.Hareketin tekrar sayısına göre

Tek hareket: Sadece bir kez yapılan hareket

Tekrarlanan hareketler:

Resiprokal (karşılıklı) hareket

Ossillasyon (salınım, titreşim): Küçük amplitüdlerle tekrarlayan hareketler.

Pendüler hareketler: Sarkaç gibi tekrarlayan hareketler.

 


Resiprokal hareket


Ossilatuvar hareket


Pendüler hareket

Ritmik (tekrarlayan) hareketler

 

c. Serbestlik derecesine (degree of freedom, DOF) göre

Degree of freedom (DOF): DOF mekanik bir sisteme özgü tüm pozisyon ve oryantasyonlar için gerekli, minimum değişken sayısı. Başka bir deyişle bir sistemin konfigürasyonunu tanımlayan bağımsız parametre sayısı. Hareket eden segmentteki hareket planı veya primer eksen sayısı gibi.

Non aksiyel (planar) eklemlerin serbestlik derecesi 0, uniaksiyel eklemlerin 1, biaksiyel eklemlerin 2, triaksiyel eklemlerin ise 3’tür.

d. Segment kinematiğine göre

Kinematik zincir; bir birine bağlı segmentler dizisidir.

Açık kinematik zincir hareketi: Distal segmentin uzayda serbestçe hareket ettiği eklem hareketi. Ayağı yerden kaldırma, top atma gibi.

Kapalı kinematik zincir hareketi: Distal segmentin sabit olduğu eklem hareketi. Ayağa kalkma veya çömelme gibi.

 

İnsan iskeleti kinematik bir zincir oluşturarak ileri ve geri pozisyonlara imkan sağlar.

 

Açık ve kapalı zincir hareketleri

 

e. Kas kontraksiyon durumuna göre

Aktif hareket: Kas kontraksiyonunun neden olduğu hareket

Pasif hareket: Kastan başka bir kaynağın (yer çekimi gibi) neden olduğu hareket

f. Eklem kinematiğine göre

Osteokinematik hareketler ( fizyolojik hareketler): İki kemik segmenti arasındaki hareketlerdir.

Salınma (swing) hareketleri: Proksimal segmentte sabit bir eksen etrafında yapılan rotatuvar hareket. Ör. Dizin fleksiyonu.

Dönme (spin) hareketleri: Distal segmentin longitüdinal aksı etrafındaki aksiyel rotasyon. Ör. Ön kolun pronasyonu.

 

Salınım hareketi

Dönme hareketi

Osteokinematik hareketleri

 

Artrokinamatik hareketler (aksesuar hareketler): İki eklem yüzeyi arasındaki hareketlerdir.

Distraksiyon (seperasyon): İki eklem yüzeyi distal segmentinin longitüdinal aks boyunca ayrılmaya zorlanması.

Kompresyon (approksimasyon): İki eklem yüzeyin distal segmentinini longitüdinal aks boyunca birleşmeye zorlanması

Kayma (slide): Dönen eklem yüzeyindeki aynı nokta, diğer eklem yüzeyindeki yeni noktalarla bir araya gelir. Pür translasyon hareketidir, insan eklemlerinde bulunmaz.

Yuvarlanma (roll): Dönen eklem yüzeyinin yeni noktaları, diğer eklem yüzeyinin yeni noktaları ile bir araya gelir.

Kaydırma (glide): İki uyumsuz eklem yüzeyi arsındaki yuvarlanma (roll) ve kayma (slide) hareketlerinin kombinasyonu. Ör. Glenohumeral eklemde kayma olmadan sadece yuvarlanma olması, omuzda impingement sendromuna neden olur.

 

Kompresyon/distraksiyon

Kayma

Yuvarlanma

Kaydırma

Artrokinematik hareketler

 

3.Hareketin kinematik değerlendirilmesi

a.Lineer kinematik: Translatuvar hareketlerle ilgilenir. Translatuvar hareketin; referans noktaya göre cismin yer veya pozisyonundaki değişimin miktarı (mesafe), bu değişimin zamana oranı (hız) ve hızdaki artış veya azalmanın zamana oranı (ivme) olmak üzere üç değişkeni vardır. Bu değişkenler vektörel değerlerdir; bir amplütüdleri (büyüklükleri) ve bir yönleri vardır.

Mesafe (Deplasman): Hareket eden objenin referans noktasına göre yer değişimi miktarıdır. Deplasmanın miktarı (amplitüdü) katedilen mesafenin miktarına ve yöne göre belirlenir. Ör: Önce doğuya 3 m, sonra kuzeye 4 m yürüyen biri 7 m yol gider, ancak deplasmanın amplitüdü 5m’dir [(32 + 42)0.5= 5 m].

 

Deplasman (hipotenüs)

 

Hız: Deplasmandaki değişimin birim zamana oranıdır. Bir büyüklüğü (miktarı) ve yönü vardır  (v = dx/dt = m/sn).

Akselerasyon (ivme, hızlanma):Hızdaki değişimin birim zamana oranı. Akselerasyonun da bir büyüklüğü (miktarı) ve yönü vardır (a = dv/dt = m/sn2).

Deselerasyon (ivme, yavaşlama):Negatif akselerasyon.

b.Açısal Kinematik: Angüler hareketlerle ilgilenir. Sabit bir nokta etrafındaki hareket bir çember (daire) oluşturur. Açısal hareketin miktarı (yay uzunluğu, s), hareket açısı (radyan, q) ve yarıçapla (r) ilgilidir. Ölçümlerde genellikle açı olarak radyan (rad, q) kullanılır. 1 radyan 1m yarıçapındaki çemberde, 1m yaya karşılık gelen açısal değerdir (1 q= 360°/2π = 57,29°).

Düzgün dairesel harekette tam bir tur için geçen süreye periyot, bir saniyedeki tur sayısına frekans adı verilir. Periyot T (sn), frekans ƒ (Hertz) ile gösterilir.

Açısal mesafe (açısal deplasman):Çember üzerinde katedilen yayın uzunluğudur ( s=q.r)

Açısal hız: Yarıçapın, birim zamanda taradığı radyan cinsinden açıya “açısal hız” denir (w=rad/sn). Dairesel hareket yapan bir cisim tam devir yaptığında, yarıçap 2π kadar radyan açı tarar ve bu esnada bir periyot (T) kadar zaman geçer. Açısal hız (w=2π/T =q/sn) kadardır.

Açısal ivme: Açısal hızın birim zamandaki değişimidir. Birimi q/sn2‘dir ve genellikle “α” ile gösterilir (α = dw/ dt = q/sn2).

 

OC > OB > OA; angüler deplasman (q) aynı olmasına rağmen lineer deplasman (yay uzunluğu) yarıçapa (r) bağlı olarak farklıdır.

 

4.Hareketi etkileyen faktörler

a.Ekstrensek faktörler

Yerçekimi kuvveti

Yerçekimi ivmesi (g): 1 g = 9.81 m/s2

Ağırlık (Wt): Wt=m.a = kg.m/sn= N

Temas eden kuvvetler

Normal reaksiyon kuvvetleri (itme, çekme)

Sürtünme (friksiyon kuvveti)

Sıvı (gaz) kuvveti

              Kaldırma gücü

Sıvı (hava) direnci

b.İntrensek faktörler

Eklem yüzeyleri arasındaki sürtünme

Sinoviyal sıvı tarafından minimize edilir. Artritli hastalarda artar.

Antagonist kasların, ligamentlerin, fasyanın ve kepsülün gerilimi

Eklem kontraktürü olanlarda antagonistik yapılar gergindir. Eklem hareket açıklığı azalmıştır.

Kemik ve eklem anomalileri

Eklem kapsülü içindeki atmosferik basınç

Kas kitlesi ve yağ dokusu arasındaki uyumsuzluk

 

Not: Hareketi etkileyen bu faktörler şartlara ve hareketin natürüne göre yardımcı veya engelleyici olabilirler. Maharet; bu modifye edici faktörler hareketi etkilediğinde, bunu avantaja döndürmeyi öğrenmektedir.

 

Kardinal hareket planları ve rotasyon aksları

 

5.İnsan hareketlerinin terminolojisi

a.İnsan vücudunun oryantasyonu;

Vücudun referans planları: Anatomik pozisyona göre isanlarda üç temel (kardinal, referans) hareket planı vardır. Bu hareket planlarının her biri vücudu sağ/sol, ön/arka ve üst taraf/alt taraf olmak üzere iki eşit parçaya böler. Bu planlar vücudun ağırlık merkezinde birleşirler.

Sagittal (median, anteroposterior, AP) plan: Önden arkaya doğru dikey ve kafatasının sagittal sutürüne paralel seyredrer. Vücudu sağ/sol (medial/ lateral) şeklinde iki eşit parçaya ayırır.

Frontal plan (lateral, koronal) plan: Soldan sağa doğru dikey ve kafatasının koronal sutürüne paralel seyreder. Vücudu ön/arka (anterior/ posterior) şeklinde iki eşit parçaya ayrılır.

Transvers (horizontal, aksiyel) plan: Gövdeye göre yatay (horizontal), ufka (yeryüzüne) paralel seyreder. Vücudu üst / alt (superior/inferior) şeklinde iki eşit parçaya ayırır.

Rotasyon eksenleri (aksları): İnsan vücudunda her biri bir hareket planına dik olma üzere üç rotasyon ekseni vardır. Angüler hareketin pivot noktası genellikle eklemin dışbükey üyesi üzerinde bulunur. Şekil 1, 2). Teoride bu birbirine dik üç eksenin sabit olduğu kabul edilir. Ancak gerçekte tüm eklemlerde ROM boyunca yer değiştirirler. Çünkü karşılıklı eklem yüzeyleri mükemmel bir küre şeklide değildir.

Sagittal (antero-posterior, AP) eksen: Önden arkaya doğru, yere paralel seyreder, frontal plana diktir.

Frontal (koronal, lateral, mediolateral) eksen: Bir yandan diğer yana doğru, yere paralel seyreder, sagittal plana diktir.

Vertikal (longitüdinal, uzun eksen): Yere ve transvers plana diktir.

 

Not: Uzun kemikler ve vücut segmentleri boyunca uzanan hayali eksenlere de longitüdinal eksen adı verilir. Bu tanım rotasyon eksenleri ile karıştırılmamalıdır.

 

Sferik eklemin sabit ekseni

Non-sferik eklemde, eklem aralığı boyunca eksenin yer değiştirmesi.

Longitüdinal eksen ve rotasyon akseni

 

b.İnsan hareketlerinin tanımlanması

Vücut segmentleri

Üst ekstremite (kol): Üst kol, ön kol, el bileği ve el’den oluşur.

Alt ekstremite (bacak): Uyluk, alt bacak (baldır), ayak bileği ve ayak’tan oluşur.

Gövde: Göğüs ve sırt ile karın ve bel’den oluşur.

Baş ve boyun

Pelvis ve perine

Hareketin yönü (sinonim ve antonim)

Anterior ve posterior: Ön ve arka, ileri ve geri

Medial ve lateral; Sağ ve sol, bir yan ve diğer yan, iç yan ve dış yan.

Superior ve inferior: Üst ve alt, kranial ve kaudal, yukarı ve aşağı,

Proksimal ve distal: Bağlanma noktasına doğru ve uca doğru

İnternal ve eksternal: İçe doğru ve dışa doğru

 

https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e1/Directional_Terms.jpg/800px-Directional_Terms.jpg 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

                        Hareketin yönü - Anatomik yönler

 

Hareketin tanımı

Tekme atma:Bacak frontal eksen etrafında, sagittal düzlemde hareket eder.

Baş çevirme: Baş vertikal aks çevresinde, horizontal planda hareket eder.

Diagonal (köşegen, çapraz) hareket: Oluşan hareket her hangi bir kardinal plana paralel değildir. Mesela ayağın supinasyonu; sagittal planda plantar fleksiyon, transvers planda adduksiyon ve frontal planda inversiyonun kombinasyonudur.

Vücut planlarında oluşan hareketler

Sagittal planda, frontal eksen etrafındaki hareketler

Fleksiyon: Eklem açısı daralır.

Ekstansiyon: Eklem açısı genişler.

Hiperekstansiyon: Ekstansiyon anatomik referans pozisyonu aşar.

Dorsifleksiyon/ plantar fleksiyon: Ayak bileği veya ayak hareketleri için kullanılır.

Öne / arkaya eğilme: Gövde hareketleri için kullanılır.

 


 

Frontal planda, sagittal eksen etrafındaki hareketler

Abduksiyon: Distal segment vücudun orta hatından uzaklaşır

Adduksiyon: Distal segment vücusun ort hattına yaklaşır

Lateral flexion: Boyun ve gövde hareketleri için kullanılır.

Radial deviasyon / ulnar deviasyon: El bileği ve başparmak hareketleri için kullanılır.

 

 

 

 

 

 

Transvers planda, vertikal eksen etrafındaki hareketler.

Eksternal (lateral, dışa ) rotasyon: Distal segmentin ön yüzü dışa doğru hareket eder.

İnternal (medial, içe) rotasyon: Distal segmentin ön yüzeyi içe doğru hareket eder.

Supinasyon/ pronasyon: Ön kol ve ayak hareketleri için kullanılır.

Aksiyel rotasyon: Boyun hareketleri için kullanılır.

Horizontal abduksiyon/horizontal adduksiyon: Omuz hareketleri için kullanılır.

 

 



 

 

 


 

 

 

Planların kombine hareketleri

Sirkumdiksiyon: Distal segment bir koni yüzeyini takip eder, segmentin ucu ise dairesel bir yol izler.

Parmak oppozisyonu

Baş parmak hareketleri

palmar planda fleksiyon/ ekstansiyon

avuç içine dik bir planda abduksiyon/ adduksiyon

 

Diğer hareket şekilleri

Faset eklemler gibi planar bir eklemin non-aksiyel hareketleri

 

https://s3.amazonaws.com/classconnection/397/flashcards/9064397/jpg/protraction-1502C4067DB5B43FDD7.jpg

 

İnversiyon / eversiyon: Ayak hareketleri için kullanılır.

 

 

 

 

 

site