Dr. Hasan Dursun

      Tüm eklemlerde olduğu gibi kalça ekleminin de hem topu, hem de yuvası kıkırdakla kaplıdır. Bu kıkırdak yapı bu iki kemiğin birbiri üzerinde ağrısız ve çok az sürtünme ile kaymasını sağlar. Kalça eklemi ağırlığımızı taşıdığı için aşınma ve bozulmaya en sık uğrayan eklemlerdendir. Eklem yüzeyini örten kıkırdağın bozulması, aşınması ve yer yer kaybolmasına kireçlenme (kalça osteoartriti -koksartroz) denir. Kireçlenme kalçanın en sık rastlanılan hastalığıdır.

 

      Eklem kıkırdağında sinir ve damar bulunmaz. Bu nedenle eklem içindeki yıpranma genellikle ağrıya neden olmaz. Ağrı genellikle eklem çevresindeki (eklem kapsülü, eklemin bağları, kaslar ve kas kirişleri, yağ kesecikleri gibi) diğer dokuların zorlanmasına veya yangısına bağlıdır. Ancak kıkırdaktaki hasar, hareketlerin kısıtlanmasına ve zorlaşmasına, yorgunluğa ve kaslarda erimeye, sonuçta fonksiyonlarda kayba ve sakatlığa neden olur.

      Eklem içinde kan damarı yoktur ve eklem kıkırdağı, eklem çevresindeki damarlardan eklem içine akan serum sızıntısından beslenir. Bu sızıntının eklem içine giriş-çıkışı hareketle sağlanır. Uzun süreli hareketsizlik kıkırdak hücrelerinin beslenmesini engeller ve kıkırdak aşınması ve bozulmasını hızlandırır.

      Kıkırdak aşınması ve bozulması ya kıkırdağın yapısındaki yetesizliğe veya kıkırdağa gelen aşırı şiddedte ve ani darbelerin kıkırdağı parçalamasına bağlıdır. Kıkırdağın kendini tamir etmesi için bir yandan düzenli egzersizle beslenmesinin artırılması, diğer yandan ekleme binen aşırı yüklerin engellenerek zaten yük taşıma yeteneği azalmış kıkırdağın korunması gerekir.  Bu takdirde kırdak kendini haftalar – aylar içinde tamir edebilir

      Kalça kireçlenmesinde aileden gelen bir yatkınlık olabilir. Fakat ileri yaşlarda, kilolu ve kaza sonucu kıkırdağı yaralanmış kişilerde daha sık görülür. Hastaların çoğunda her hangi bir neden bulunamaz. Bu durumdaki kireçlenmeye birincil (primer) veya nedeni bilinmeyen (idiyopatik) kireçlenme denir. Bazı hastalarda kireçlenme kalça ekleminde doğuştan olan veya çocukluktan kalan hafif yapısal bozukluklarla, zaman içinde ekleme zarar veren çarpma veya düşmelerle, kas gücünün yetersiz olmasına veya iltihaplı eklem romatizmalarına bağlı olabilir.

      Belirtiler genellikle sinsice başlar ve yavaş yavaş ilerler. Bazan ani ve şiddetli bir ağrı ile başlayabilir. İlk belirtiler sabah kalkıldığında kasıkta ve uyluk ön-iç tarafında ağrı ve rahatsızlık hissidir. Ağrı kalçaya, kasığa, uyluğa ve/veya dize yayılabilir, künt veya keskin olabilir. Ağrının yeri ve şiddeti değişken olabilir ve bu nedenle erken dönemde tanı konamayabilir. Ağrı hareketle artar, istirahatle azalır. İleri dönemlerde gece ve istirahatte de ağrı olabilir. Bu belirtiler kalça hastalıklarının bir çoğunda olabilir.  Özellikle istirahatten sonra eklemde bir tutukluk hissi olabilir. Tutukluk hastalığın karakteristik özelliğidir. Bu nedenle hastalar çorap veya ayakkabı giymekte sıkıntı çekerler.

       Eklem kıkırdağındaki bozulma genellikle ağrı ve tutukluk ortaya çıkmadan çok önce başlamıştır. Nihayetinde küçük bir darbe veya çok da aşırı olmayan bir yüklenme klinik belirtilerin ortaya çıkmasına neden olur. Ancak eklemdeki aşınma ve yıpranma ile hastanın şikayetleri uyumlu değildir. Eklemdeki ileri yıpranmaya rağmen hiç yakınması olmayan hastalar kadar, röntgen filimlerinde eklemde hiç ya da çok az yıpranma olmasına rağmen çok şiddetli ağrı ve sakatlık çeken hastalar da vardır.

      Kalça kireçlemesi genellikle selim (iyi huylu) bir durumdur.  Tanı konduktan sonra hastaların çoğunda yıllarca ilerleme olmaz. Sadece hafif bir ağrı veya sakatlıkla  yıllarca seyredebilir.  Ancak tedavi edilmeyen hastalarda sonuç çok iyi değildir. Yıllar içinde ilerleyerek ağrısız yürümeyi imkansız hale getirebilir ve kalça neredeyse hiç hareket edemez hale gelebilir. Ağır seyreden bazı hastalarda 1-2 yıl içinde cerrahi girişim gerekebilir. Hastaların bazıları ise (%5 kadar) kendiliğinden düzelir.

Tedavide amaç;

            a)Belirtileri (ağrı, tutukluk, hareket kısıtlılığı) gidermek,

            b)Sakatlığı (yürüme güçlüğü, ayak bakımında, soyunup-giyinmede, oturup-kalkmada cinsel aktivitedeki  zorluklar) azaltmak,

c)Hastalığın ilerlemesine neden olan risk faktörlerini (aşırı kilo, kas güçsüzlüğü, gut gibi metabolik, artrit gibi iltihabi hastalıklar, ağır efor) azaltmak,

            d)Hastayı bilgilendirmek ve korku ve edişesini gidermektir.

             Düzenli yürüyüş ve egzersiz (kalçaya özel tedavi edici egzerzisler  ve yüzme, bisiklet gibi rekrteasyonal aktiviteler ) kalça için yararlıdır. Anca uzun süreli aktiviteler veya aşırı yüklenmeler ekleme zarar verebilir. Uzun süreli hareketsizlikten kaçınılmalıdır. Hastalığın beslenme ile bir ilgisi yok. Ancak aşırı kilo ilerlemeyi hızlandırabilir. Yürüyüş için çimen, kum, toprak gibi yumuşak zeminlerin seçilmesi ve şok emici iyi bir ayakkabı veya ayakkabı içine sorbitan veya silikondan yapılmış şok emici bir taban astarı yararlı olabilir. Sağlam tarafta bir baston kalçaya binen yükü %20-30 azaltır.

             Çorap ve ayakkabı giymek, ayak tırnaklarını kesmek, yürümek, oturup kalkmak zordur ve cinsel ilişki esnasında ağrı vardır. Bunlar genellikle eklem hareket açıklığında azalmaya ve hareket esnasındaki ağrıya bağlıdır. Genellikle fizik tedavi ve egzersizle düzelir. Kalça kireçlenmesi için fizik tedavi oldukça etkili, maliyeti düşük ve dikkatli uygulandığında ciddi yan etkisi olmayan güvenli bir tedavi yöntemidir. Yeterli ve gerekli doz ve süre devam etmek kaydı ile düzenli egzersiz, kilo kontrolü, ayakkabı düzenlemesi ve bastonla birlikte lokal ısı tedavisi (yüzeyel –sıcak paketler, enfraruj lambaları, derin-ultrason, mikro dalga diatermi), elektrik tedavisi (elektrik uyarımı, galvanik akım, diadinamik akım) ve hastaya özel tedavi edici egzersizler, sadece ağrı ve sakatlığı gidermekle kalmaz, hastalığın ilerlemesini de durdurabilir.

 

 

 

Cerrahi
Nadiren
Diğer Yardımcı Araçlar
Bazı Hastalarda
                 SOAEİ              Hidroterapi (Su içi egz.)
Bazı Hastalarda
Fizik Tedavi                                    Analjezik
Çoğu Hastada
Ayakkabı düzenlemesi       Baston                                  Egzersiz
Çoğu hastada
Eğitim                                    Tavsiyeler                            Güçlendirme
Tüm hastalarda

Kalça Kireçlenmesi olan hastalarda tedavi piramidi. (BMJ 1995;311) (SOAEİ: Kortizon içermeyen romatizma ilaçları.)

 

      * Fizik tedavi kas gücünü ve eklem hareket açıklığını artırır, ağrının azalmasına yardımcı olur. Kıkırdak tamirini uyarır.

      * Baston, çorap, ayakkabı v.s. giymeye yardımcı araçlar yaşam kalitesini ve konforu artırabilir.

      * Eklem içinde sıvı birikimi yoksa genellikle antiromatizmal ilaçlar gerekmez. Basit ağrı kesiciler (novalgin, parasetamol) yeterli olabilir.

      *Eklem içinde sıvı birikimi (artrit) varsa veya ağrı basit ağrı kesicilerde geçmiyorsa  kortizon içermeyen güçlü romatizma ilaçları kullanılmalıdır. Mide kanamasına karşı dikkatli olunmalıdır.

      *Güçlü romatizma ilaçlarına cevap vermeyen veya sürekli ilaç almak zorunda kalan hastalarda eklem içine kortizon enjeksiyonu yapılamalı (en çok yılda üç kez) ve hasta rahatlayıncaya kadar fizik tedavi uygulanmalıdır.